روش تدریس توضیحی چهارشنبه بیست و ششم آبان 1389 22:29

 نگاهی به روش تدریس توضیحی:این روش به منظور انتقال مقدار زیادی از اطلا عات به گروه کثیری از مخا طبان در محدوده زمانی کوتا هی پدید آمده است. این روش تدریس بسیار اثر گذار است ولی  از سوی بعضی به دلیل اینکه دانش آموزان را از نظر ذهنی منفعل می کند مورد ا نتقاد قرار گرفته است.  ولی آزوبل در حمایت از روش تدریس توضیحی تا آ نجا پیش رفته است که می گوید : رویکرد های اکتشافی به تد ریس و یادگیری وقت گیر هستند و برتری چندانی بر روش توضیحی نشان نمی دهند.

روش تد ریس توضیحی عبارت است از انتقال مستقیم اطلا عات به دانش آمزان با ا ستفاده از مطالب چاپی ( کتاب و جزوه ) و یا بوسیله سخنرانی . این روش برای تدریس و آموزش مفاهیم ومهارت ها مطلوب است. معلم باید تلاش کند برای ا ثر گذار شدن  مطلب درسی آ ن ها را به صورت سازمان یافته ای ارائه دهد. در این روش معلم هم اصول و را ه حل مسائل را ارائه می کند و تمام مطالبی که باید آموخته شود را به دانش آموزان ارائه می کند. و در حین ارائه مطالب  معلم تلاش می کند مثال ها و نمونه های زیادی را تدا رک ببیند تا دا نش آموزان مفاهیم واصول را تعمیم داده و در موقعیت های جدیدی به کا ر برند. همچنین معلم دا نش آموزان را وادار می کند تا درک وفهم خودشان را با تمرین تحت نظر گرفته  و بسنجند  بعلاوه دانش آموزان برای تمرین مستقل مبتنی  بر هدایت معلم تشویق می گردند.

بهتر است معلم پیش از ارائه و تشریح مواد درسی جدید چار چوبی برای عرضه درس تدا رک ببیند و دانش آموزان را متوجه آموزش کند .  مطالب آغازین درس  هدف درس روش ها و محتوای واقعی تجارب یادگیری متوالی را روشن  می سازد.

با آماده شدن زمینه یادگیری می توان به ارائه مفهوم یا مهارت جدید اقدام کرد. آنگاه دانش آموزان در یاد گیری موفق می شوند که توضیحات معلم کامل ودارای کیفیت باشد. توضیحاتی که در  آغاز هر درس  داده می شود برای یادگیری حیاتی و تعیین کننده اند.

فعالیت هایی که در حین ارائه گام به گام مطالب تا آنکه به تدریج تسلط پدید آید:

1-     توضیح وتشریح گام به گام مطالب تا آنکه  به تدریج تسلط پدید آید.

2-     ارائه مثال و نشان دادن نمونه در باره مفاهیم و مهارت ها

3-     الگو سازی یا توصیف تکلیف یادگیری

4-     پرهیز از حاشیه رفتن و تمرکز بر موضوع اصلی درس

5-     توضیح مجدد نکات دشوار درس

نمایش دیداری در کنار توضیح هم می تواند به دانش آموزان کمک کند تا به خوبی موضوع درسی را پی گیری  کنند. پس از توضیح مفاهیم نوبت باز گویی مطالب از سوی یادگیرندگان است . بدینوسیله معلم به وارسی درک وفهم دانش آموزان از مفهوم

 می پردازد یعنی  از دانش آموزان می پرسد درس را فهمیدید و آنان پاسخ می دهند فهمیده ایم بر این اساس معلم به ادا مه درس می پردازد. بهتر است برای پیشگیری از این اشتباه معمول معلمان سوالات زیادی را بپرسند تا از درک وفهم دانش آموزان  اطلاع کافی به  دست آورند.

معلمان مجرب در بیشتر موارد نسبت به معلمان کم تجربه سوالات بیشتری را از دا نش آموزان می پرسند. سوالات موثر سوالاتی هستند  که جواب کامل را از دانش آموز بخواهند و دانش آموز را وادار کنند تا درک وفهم خود را شرح  را شرح دهد.

در روش تدریس توضیحی به نکات زیر در باره پرسید ن سوالات توجه شود:

1-     طرح سوالات همگرا

2-     توزیع سوال در بین همه دانش آموزان ( نه دانش آ موزانی که زودتر دست خود را بلند کرده اند . بهتر است پس از گفتن نام دانش آموز از او سوال را پرسید.)

3-     طرح سوالاتی  که احتمال پاسخگویی به آنها 75تا 90 درصد باشد.

4-     طرح سوالات از سوی معلم ( معلم پرسشگر باشد)

5-     پرهیز از پرسیدن سوالات غیر درسی

مراحل اجرای روش تدریس توضیحی

مرحله  نخست : جهت دهی

در این مرحله چهار چوب درس طرح و انتظارات حود را بیان می کنیم . وهمچنین تکلیف یاد گیری را شرح می دهیم . سه گام خاص برای مرحله حاضر مورد نظر است : بیان هدف درس وسطح عملکرد  نشان دادن رابطه درس حاضر با تجارب و یاد گرفته های پیشین دا نش آموزان بیان وتعیین مسئولیت های  دانش آموزان  در فرآ یند فعا لیت های تدریس یاد گیری

مرحله دوم : ارائه توضیح

       در این مرحله که بیشترین زمان را به خود اختصاص می دهد به تشریح و توضیح مفاهیم اصلی درس می پردا زیم .

         هر اندازه توضیحاتی که ارائه می دهیم روشن وعاری از ابهام باشد میزان یاد گیری دانش آموز بیشتر خواهد بود. وبه زبان

        دیگر در مرحله حاضر باید مفهوم را توضیح دهیم و نمایش دیداری تدارک ببینیم و تمرین هایی را ارائه کنیم . انتقال اطلاعات  در باره مفهوم به صورت دیداری وشنیداری به نحوی که دانش آموزان قادر با شند مطالب را در مراحل نخستین فرا بگیرند حا یز اهمیت است.  در این مرحله باید درک وفهم دانش آموزان از مفهوم ارائه شده هم مورد نظر باشد.

 مرحله سوم : تمرین منظم

     در مرحله حا ضرمعلم تمرین هایی را در اختیار دانش آموزان قرار می دهد و نحوه انجام دادن آنها را هم مشخص می نماید.

      در این مرحله مطلوب است دانش آموزان را ترغیب کنیم به صورت همیار به انجام دادن تمرین ها اقدام کنند . از فعالیت های اساسی معلم این است که به دانش آموزان کمک  کند تا روحیه همکاری را حفظ کنند و کار تمرین را فقط یک نفر بر عهده      نگیرد در غیر این صورت همیاری عینیت نمی یابد. رویهمرفته دانش آموزان نه فقط باید به صورت مشترک به انجام دادن تمرین بپردازند آنان باید مراقب و مشاهده گر نحوه عملیات یکدیگر باشند.

مرحله چهارم:   تمرین مستقل

       این مرحله  مرحله پایانی روش تدریس توضیحی  است . مرحله حاضر از زمانی  آغاز می شود که بیش از 90 درصد دانش آموزان  کلاس درس به درستی  تمرین های ا رائه شده را انجام داده باشند . هدف از تمرین مستقل ارائه کمکی است به دانش آموز تا بتواند بر عمق یادگیری خود بیفزاید و در نگه داری ذهنی موفق گردد. از سوی دیگر اجرای مرحله تمرین مستقل به معلم یاری می کند تا به میزان تثبیت یاد گرفته های ذهنی پی ببرد.  معلم می تواند این مرحله را در کلاس درس اجرا کند  یا   

      انکه فعالیت های مربوط  آن را به دانش آموزان تکلیف خانه دهد تا در منزل انجام دهند .

    

منابع :

1-     سیف علی اکبر روا نشناسی  تربیتی

2-     شعاری نژاد  علی اکبر  فرهنگ علوم رفتاری

3-     صفوی  امان اله کلیات روش ها وفنون تدریس

4-      عمید حسن فرهنگ فارسی

5-     Ausubel.A.P. (1963)

6-     Blouk.J.W. (1980)

                                                 تهیه وتنظیم  توسط  محمد رضا اصلانی

                                         سرگروه زیست شناسی  فریدونشهر

                                                          آبا ن  1389

 

سایت دبیرخانه راهبری زیست شناسی کشور در یزد

 

 

 

 

                                     

 

 

 

نوشته شده توسط م- اصلانی  | لینک ثابت |